Leiden Religie Blog

Wij zijn Na’vi in hart en ziel

Wij zijn Na’vi in hart en ziel

Met een recordomzet van meer dan 2,5 miljard dollar is Avatar, verzekerd van een prominente plaats in de filmgeschiedenis. Sommige fans zijn dermate onder de indruk van de film, dat zij er meer in zien dan een indrukwekkende 3D-kaskraker.

Met een recordomzet van meer dan 2,5 miljard dollar is Avatar, de sciencefiction-vertelling van regisseur James Cameron, verzekerd van een prominente plaats in de filmgeschiedenis. Sommige fans zijn dermate onder de indruk van de film, dat zij er meer in zien dan een indrukwekkende 3D-kaskraker. Zij geloven niet alleen dat de maan Pandora wérkelijk bestaat, maar weten zich ook geïnspireerd door de religie en spiritualiteit van haar inwoners, de Na’vi. En Cameron zou best eens een moderne profeet kunnen zijn.

“Ik heb hem gevonden”, zegt een fan van sciencefictionfilm Avatar op het internet. Wat ze gevonden heeft? De weg naar Pandora en haar metershoge blauwe bewoners, de Na’vi, edele wilden die leven  in ecologische en spirituele harmonie met de natuur. “Je hoeft niet te reizen met een ruimteschip, maar met je eigen geestkracht. Als ik in slaap val, kan ik er bijna altijd heen wanneer en zoals ik wil.”

Bovenstaande droomreiziger is één van de miljoenen mensen die Avatar inmiddels heeft bezocht en is betoverd door de weelderige natuur op Pandora en de spiritualiteit van de Na’vi. Dat de fascinatie voor Pandora en de Na’vi onder Avatar-fans immens is, wordt al snel duidelijk bij een bezoek aan de grote fansites Avatar-forums, Learn Navi en Naviblue. Een fan op Avatar-forums schrijft bijvoorbeeld: ”Ik zou mijn huidige leven opgeven om een Na’vi te kunnen worden”. Aangezien dit natuurlijk fysiek onmogelijk is, proberen fans op verscheidene andere manieren die geliefde, fictieve wereld dichter naar zich toe te halen. Duizenden fans hebben de Na’vi Pocket Guide gedownload om zich te bekwamen in het Na’vi, de voertaal op Pandora, en een deel van hen heeft plannen om werkelijk als een Na’vi-stam te leven – voor altijd of alleen voor een zomer. Eco-activistische fans hebben de Na’vi-beweging opgericht (Na’vi Movement). Deze beweging wil strijden voor de rechten van mens én natuur en wil de wereld redden door middel van wereldvrede, veganisme en het aanplanten van bossen.

Op droomreis naar Pandora

‘Gewoon’ in slaap vallen en in je dromen naar Pandora reizen, zoals de hierboven geciteerde fan beschrijft, is slechts één van de mogelijke manieren om Pandora te bereiken. Deze techniek is weliswaar gemakkelijk, maar heeft twee nadelen: je kunt je dromen niet sturen en je kunt je vaak achteraf niet meer herinneren wat je hebt gedroomd. Daarom is er een levendige discussie ontstaan onder fans over hoe je je ervan bewust kunt worden dát je droomt, of liever nog hoe je je dromen kunt sturen. Eén van de meest aanbevolen methoden om bewuste dromen over Pandora op te wekken, is je intens te concentreren op Pandora in combinatie met auditieve zelfhypnose (jezelf in een lichte trance brengen met behulp van ritmische geluiden). Fans posten hun dromen op fora of weblogs en inspireren zo nieuwe dromers om ook te beginnen.

Die nadruk op dromen als toegangsweg naar Pandora is geenszins toevallig, maar gebaseerd op Avatar zelf. De clou van het verhaal is namelijk dat het anno 2154 mogelijk is een kunstmatig lichaam, een ‘avatar’, te maken op basis van menselijk en Na’vi-DNA. Deze avatar heeft dezelfde uiterlijke kenmerken als een Na’vi, maar kan worden bestuurd door een mens, degene die het menselijke DNA heeft geleverd. Deze neemt plaats in een ingenieuze machine van waaruit hij in slapende toestand de avatar kan besturen met zijn geest. De Na’vi noemen deze avatars ”droomwandelaars”.

Trouwens, het begrip avatar komt oorspronkelijk uit het hindoeïsme, waar het een benaming is voor een incarnatie van een god.  Het bekendst zijn de incarnaties van de god Vishnu, onder andere Rama en Krishna – die volgens de overlevering beiden blauw zijn. Deze duidelijke verwijzing heeft zowel positieve als negatieve reacties opgeroepen bij hindoes en heeft geleid tot speculaties in hoeverre Jake Sully, de hoofdpersoon van Avatar, gezien moet worden als de verwachte tiende avatar van Vishnu.

Pandora op astraal niveau

Onder fans circuleert het gerucht dat James Cameron het idee voor Avatar zelf in een droom kreeg, en sommigen beschouwen die droom als een openbaring of kanalisering uit een hogere wereld. Een fan overweegt op Naviblue: ”Misschien bestaat Pandora wel echt. De dromen waarover Cameron sprak, zijn wellicht visioenen”. James Cameron als een medium of moderne profeet dus. Pandora is volgens deze fans geen droom of fantasie, Pandora bestáát. Alleen niet op dezelfde manier als een appeltaart. Pandora bestaat in een andere werkelijkheid, op astraal niveau zoals zij dat noemen.

In tegenstelling tot dromen, die per definitie door slechts één iemand beleefd kunnen worden, beweren de astraalreizigers dat het mogelijk is om gezamenlijk naar het astrale Pandora te reizen. Zoals een fan op Learn Navi zegt: ”Je kunt in wezen vrienden uitnodigen om je in het astrale te komen bezoeken, en je kunt dan gemeenschappelijk dingen beleven terwijl je je wellicht in verschillende uithoeken van deze wereld bevindt.” Er zijn in de blogosfeer tot nu toe geen verslagen van daadwerkelijke succesvolle collectieve bezoeken aan Pandora.

We kunnen ons afvragen of hier sprake is van een religieuze praktijk. Zowel de droomreizigers als de astraalreizigers beschouwen hun uitstapjes naar Pandora als puur wetenschap en niet als geloof, omdat ze deze reizen naar eigen zeggen daadwerkelijk beleven. Desalniettemin kun je de opvatting van de astraalreizigers – dat Pandora wérkelijk bestaat op astraal niveau – beschouwen als een religieuze overtuiging omdat deze een meta-empirische wereld veronderstelt. Vanuit religiewetenschappelijk oogpunt kun je daarom hun astraalreizen (maar niet de droomreizen, die niet het meta-empirische bestaan van Pandora veronderstellen) als religieus fenomeneen kwalificeren.

Na’vi-zielen en Eywa-aanbidders

De astraalreizen vormen het belangrijkste religieuze fenomeen gebaseerd op Avatar, maar er zijn er nog twee. Het eerste is het zogenaamde Na’vi kin (Na’vi-geslacht): mensen die overtuigd zijn dat ze zelf Na’vi zijn. Een deel bedoelt dit slechts overdrachtelijk. Een ander deel meent echter een Na’vi ziel te zijn die per ongeluk gevangen zit in een menselijk lichaam, en zich pas bij het zien van de film realiseerde waar hij werkelijk thuishoort. Volgens de homepage van Na’vi kin beschouwen alle leden zich als ”ware Na’vi in hart en ziel”.

Het tweede fenomeen is de discussie onder Avatar-fans of het acceptabel is de Na’vi-god Eywa te aanbidden. In het bijzonder neopaganisten, die het gewend zijn de Godin te aanbidden, en ecospirituele aanhangers van de zogenaamde Gaia-hypothese (de aarde heeft een goddelijk bewustzijn), kunnen hun eigen spiritualiteit in Eywa herkennen. Er zijn grofweg twee visies. Aanhangers van de ene visie aanbidden niet langer de Godin of Gaia, maar Eywa. Anderen hebben Eywa opgenomen in een omvangrijk pantheon van goden. Zij beschouwen alle goden – ook de evident verzonnen goden – als legitiem. Een kersverse Eywa-aanbidder op Learn Navi verklaart: ”Ik heb Taproot [een bepaalde meditatietechniek, MD] gebruikt om in verbinding te komen met Eywa, en ik kan zeggen dat ik het pad gevonden heb dat ik voortaan wil volgen.” Een andere fan heeft op meerdere fora voorgesteld een nieuwe religie te stichten: The Way of Eywa (Eywas weg). Dat werd de moderatoren echter te veel – zij hebben al zijn posts verwijderd. Zij vreesden dat niemand nog iets te maken zou willen hebben met de fanbeweging, wanneer deze zich tot een religie zou ontwikkelen.

Jediïsme en andere op fictie gebaseerde religies

Die vrees is waarschijnlijk overtrokken. Een religie gebaseerd op Star Wars en op het idee van the Force (de kracht) – het jediïsme – heeft zich op succesvolle wijze ontwikkeld vanuit de fanbeweging, zonder dat die laatste hierdoor werd geschaad. De Washington Post schreef op 28 augustus 2009 dat ”jedi” op nummer tien stond in de ranglijst van meestgenoemde religieuze zelfidentificaties op Facebook. Daarmee liet deze bijvoorbeeld ‘bahai’ of ‘pagaan’ achter zich. De Washington Post noemde geen absolute aantallen, maar de census in 2001 in Groot-Brittannië, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland geeft een indicatie. Toen verklaarden meer dan 500.000 mensen een jedi-ridder te zijn. Een (waarschijnlijk bijzonder klein) deel van hen heeft zich georganiseerd in groepen waar het jedi-geloof actief beleefd en beleden wordt. Enkele daarvan zijn erkend als geloofsgemeenschappen in de VS en Canada.

Het jediïsme is het duidelijkste voorbeeld van een nieuwe religie die gebaseerd is op één bepaalde tekst uit de populaire cultuur, maar er zijn vele voorbeelden van nieuwe religies die op de één of andere manier voortkomen uit populaire fictie. Het aantal jonge heksen explodeerde bijvoorbeeld na de TV-serie Charmed, en de zogenaamde Otherkin-beweging, wiens leden zeggen elven, vampiers, draken en andere niet-menselijke wezens te zijn, is ontstaan binnen de fanbeweging omtrent fantasyliteratuur en rollenspelen. De Church of Satan is onder andere geïnspireerd door H. P. Lovecrafts horrornovellen over de monstergod Cthulhu, en Scientology is gebaseerd op elementen uit parapsychologische sciencefiction uit de jaren ’40.

Een nieuwe religie?

Het religieuze en spirituele gebruik van Avatar is kleinschalig en ongeorganiseerd en staat in die zin (nog) in de kinderschoenen. Kan het uitgroeien tot een nieuwe religie? Het is nog te vroeg om die vraag te beantwoorden. Zeker als Avatar II meer uitweidt over Eywa en de Na’vi-religie, is het niet ondenkbaar dat de voorzichtige spirituele uitingsvormen op het internet zullen uitgroeien tot een religieuze beweging. Dankzij het internet kunnen we het ontstaan van deze nieuwe, op fictie gebaseerde religies, nauwgezet volgen.

1 Comment

Carmen
Geplaatst 10 februari 2016, 22:59 door Carmen

Hier in Praag kun je de Codex Gigas bewonderen, ik weet niet op welke mniaer en hoeveel glas ertussen zit, maar toch Ik ga een dezer dagen (ik woon in Praag) dat boekie toch maar eens bekijken

Plaats een reactie

Name (required)

E-mail (required)

Een avatar? Ga naar www.gravatar.com

Onthoud mij
Hou me op de hoogte van reacties