Leiden Religie Blog

“We doen het voor de kinderen”

“We doen het voor de kinderen”

Het vóórkomen van religieuze sektes is interessanter dan het voorkómen ervan. Dat bleek onlangs weer bij de Duitse sekte van de Twelve Tribes. We zullen in de toekomst meer van dit soort sektes gaan zien.

Begin september 2013 deed de Duitse politie een inval bij een religieuze sekte in Duitsland die zich de ‘Twelve Tribes’ noemt. Aanleiding waren berichten over kindermishandeling. Veertig kinderen werden weggehaald en elders ondergebracht. Dit soort religieuze groepen komen wel vaker in de publiciteit, vooral als er sprake is van aantoonbare overtreding van de wet. De overheid moet dan in actie moet komen want er zijn per slot van rekening grenzen aan de vrijheid van godsdienst.

In dit geval was sprake van een oorspronkelijk uit de VS afkomstige beweging waarin het gebruikelijk is om kinderen regelmatig een oorvijg te geven of een pak slaag met een zweep. Volgens eigen zeggen is dit voor hun eigen bestwil. Blijkbaar waren de ouderlijke correcties in dit geval van dien aard dat de Duitse justitie overgegaan is tot actie.

Stelletje fanaten

We kunnen deze kwestie afdoen als het zoveelste geval van een stel fanaten die te ver gaan. Maar vanuit religiewetenschappelijk perspectief vertelt deze kwestie ons veel meer. Het geeft ons namelijk inzicht in de samenleving van nu. Allerlei actuele gebeurtenissen in de wereld (opwarming van de aarde, overal oorlog, toenemende ziekten, gif in het voedsel, corrupte politici, en zo meer) kan leiden tot een collectief gedeelde angst voor de toekomst. Deze angst kan in religieuze termen worden gegoten,  zoals Gods straf voor de gevallen mensheid of het op handen zijnde einde van de wereld.

Een dergelijke collectieve angst bindt die mensen, maar ontneemt hen tegelijkertijd ieder vermogen tot kritisch denken en maakt hen gemakkelijk stuurbaar voor personen die op macht uit zijn. Een charismatisch overkomende leidersfiguur kan daarin een belangrijke rol spelen, ofschoon het vaker voorkomt dat een kleine groep, een inner circle, de leiding in handen heeft. Een dergelijke, al dan niet religieuze groep of beweging, leeft vaak in een soort isolement. Om die reden heeft het collectieve rituelen nodig om de sociale cohesie binnen de club in stand te houden.

Straffen behoort daar ook toe: daarmee wordt het problematische van de wereld buiten de groep gehouden. Binnen religieuze bewegingen is de kans op geweld, van leiders jegens volgelingen of tussen volgelingen onderling, het grootst als er sprake is van een toenemende afzondering van de hen omringende buitenwereld. Dat treedt vooral op bij bewegingen die ‘wereldafwijzend’ zijn.

Eigen identiteit

Te verwachten is dat er steeds meer confrontaties als die met de Twelve Tribes gaan optreden. Naarmate de politieke eenheden door globalisering groter worden en de noodzaak tot uniformiteit steeds meer de boventoon gaat voeren, zal de behoefte aan onderscheiden kleinere regionale en groepsidentiteiten toenemen.

Dit laatste lijkt in toenemende mate in religieuze termen gelegitimeerd en vormgegeven te worden. Voor veel mensen is religieus idioom het enige dat nog overblijft om een politieke en sociale agenda te realiseren of een specifieke groepsidentiteit uit te dragen. In een wereld waarin uniformiteit gaat toenemen, zal het steeds lastiger worden voor mensen om hun leven op een andere manier in te richten dan van overheidswege van hen verwacht wordt.

Cultuur en opvoeding

Het bestuderen van relatief kleine groepen en groepjes zegt daarom veel over het wijdere verband waarbinnen ze zich voordoen. Als we bijvoorbeeld iets meer willen weten over de Amerikaanse cultuur is het zinvol om eens te gaan kijken naar de enorme verscheidenheid aan religieuze bewegingen die daar te vinden zijn.

Hetzelfde geldt voor Nederland: dit land is cultureel alleen te begrijpen als we kennis nemen van de rijke traditie aan godsdienstige twisten en afsplitsingen, verbonden met talloze groepen en groepjes, die zich hier sedert de zestiende eeuw tot ver in de twintigste eeuw hebben afgespeeld.

Het doorgeven van het gedachtegoed dat binnen deze bewegingen gehanteerd werd en wordt, vindt vooral plaats in het kader van de opvoeding van kinderen. Het is deze opvoeding die in dit soort groepen centraal staat, en waar de conflicten met de buitenwereld zich zullen manifesteren. 

3 Comments

Elisabeth
Geplaatst 1 oktober 2013, 15:48 door Elisabeth

In mijn middelbareschooltijd (jaren ‘80) bestond het godsdienstonderwijs bijna alleen maar uit het discussieren over sectes. Dat was toen ongelofelijk in de mode. (Het praten erover althans, ik geloof niet dat het werkelijk een groot maatschappelijk probleem was.) Nu zullen godsdientslessen hoogstwaarschijnlijk allemaal over ‘de islam’ gaan. De ene hype wordt gevolgd door de andere: Zo gaat dat nu eenmaal.

Zullen er echt meer sectes komen of zal alleen de aandacht voor het fenomeen toenemen? Het zou me niet verbazen als we het laatste zullen zien.

Wolfgang Look
Geplaatst 1 oktober 2013, 21:27 door Wolfgang Look

Onrustig is mijn hart, tot dat het is bij jou, zei Augustinus. De bovengenoemde verklaringen bevatten een zekere waarheid. Maar essentiel blijft dat de waarden van de wereld voor een .mens niet voldoende zijn en dat ze hem een relatief geluk bieden: rijkdom, macht, reizen, sexueel genot, dat hebben wij vandaag. Maar er blijft een leegte, een existientiele eenzamheid. En die kan alleen God vullen door zijn liefde en zijn wijsheid. En het idee dat je je alleen maar aanpassen aan de werelde geest is onjuist. Sommige secten, of groeperingen met strenge opvattingen volledig vreemd aan de moderne wereld, hebben juist vanwege hun orientatie aan de geest an niet de wereld een aantrekkingskracht und een uitstraling

Peter Laman
Geplaatst 2 oktober 2013, 09:24 door Peter Laman

Een voor de hand liggende factor lijkt me ook de secularisatie in het algemeen. De ‘grote zuilen’ uit het verleden zijn niet groot meer (zeker niet qua invloed). Voor veel mensen is alleen maar geloven dat ‘er wel iets is’ niet genoeg. Iemand die met grote stelligheid ‘de waarheid’ verkondigt kan dan aantrekkelijk zijn.

Plaats een reactie

Name (required)

E-mail (required)

Een avatar? Ga naar www.gravatar.com

Onthoud mij
Hou me op de hoogte van reacties