Leiden Religie Blog

‘Vuile handen maken’: archeologie en religiewetenschap

‘Vuile handen maken’: archeologie en religiewetenschap

Neem wat archeologisch gereedschap ter hand en zie: ‘godsdienstwetenschap’ verandert in een bonte, dynamische en down-to-earth bezigheid.

Religie – modern of oud - is veel meer dan een verzameling teksten, concepten of structuren. Architectuur, kleuren, objecten en voorwerpen zijn altijd een onlosmakelijk bestanddeel van religie geweest.

Galilea

Juist omdat  ‘religie’ zo divers is in de tijd en verschijningsvormen, zijn er veel methodologische benaderingen om het te bestuderen. Daarbij komen verschillende wetenschappelijke disciplines samen. Godsdienstwetenschappers in Nederland hebben bijvoorbeeld dankbaar gebruik gemaakt van etnografen, antropologen en geschiedkundigen. Maar ook van de archeologie.

In Horvat Kur, aan het meer van Galilea is sinds 2007 een opgraving gaande met zowel archeologen als godsdienstwetenschappers. Zij vonden een synagoge waar van de vijfde tot de zevende eeuw een joodse gemeenschap huisde. De opgraving leverde veel informatie over de structuur, waarden en het dagelijks leven van die gemeenschap. Het eerste deel werd gebouwd in een tijd waarin ook veel kerken verrezen; wellicht wilden de dorpelingen van Horvat Kur juist hun joodse identiteit tot uitdrukking laten komen tegenover die van de christenen?

Rangen en standen

De lay-out van de synagoge was ongeveer zoals kerken in de regio, maar vrij breed en de hoofdingang lag naar het westen in plaats van het zuiden, zoals bij andere synagogen. De ‘grote zaal ‘ gaf plek voor een grote groep mensen, maar duidelijk met verschillende soorten zitgelegenheden; de rangen en standen van de gemeenschap speelden ook binnen de synagoge een rol.

In ieder geval zat de meerderheid van de bezoekers op de grond op matten of tapijten. Maar wel met het gezicht zuidwaarts gericht, naar het podium met het Tora heiligdom (‘Bema’) waar de belangrijkste liturgische werktuigen van de synagoge stonden. Bankjes langs de twee lange muren links en rechts van de ingang waren waarschijnlijk voor ‘V.I.P.’s’ in de gemeente.

De meest belangrijke stoel was echter een grote zetel; een enorme kalkstenen stoel met een voetsteun; iets wat nog nooit in Israël ‘in situ’ (op de oorspronkelijke plaats) is gevonden. Waarschijnlijk had deze persoon een prominente plaats in de gemeente.

Identiteit

Afgezien van deze bijzonderheden is het de context van de synagoge die ons deed beseffen hoe complex en moeilijk de vorming van identiteit was, waar we zo vaak over lezen in boeken. Galilea was een regio waar joden en christenen samenleefden in een symbiose vol onderlinge spanning en stimulering.

Voorwerpen en cultuurelementen waren hier een middel om zich te onderscheiden of juist bij een groep te horen. Dat maakte religie in deze opgraving zo ‘concreet’ en zichtbaar. Verdere analyse van de kunst en decoratie uit de synagoge zal laten zien hoeveel de joden deel uitmaakten van de regionale Byzantijnse cultuur – ondanks alle verschillen.  

1 Comment

Peter Bongaarts
Geplaatst 8 oktober 2013, 12:19 door Peter Bongaarts

Interessant!

Plaats een reactie

Name (required)

E-mail (required)

Een avatar? Ga naar www.gravatar.com

Onthoud mij
Hou me op de hoogte van reacties