Leiden Religie Blog

Toekomst en het belang van religiewetenschap (I)

Toekomst en het belang van religiewetenschap (I)

Wat is de toekomst van Geesteswetenschappen binnen de universiteit, en de rol van religiestudies? Een tweeluik van professoren De Jong en Drees, uit de Groene Amsterdammer. In deze bijdrage: Ab de Jong - “We willen religie niet meer begrijpen of dulden"

 “Als je wilt weten hoe de toekomst van de geesteswetenschappen eruitziet,” zei een oude, inmiddels gepensioneerde Israëlische historicus me ooit, “dan moet je kijken wat er nu gebeurt met de theologische faculteiten in Europa; die kant gaan we uiteindelijk allemaal op.”

Weggevaagd

Ik hoop nog steeds dat hij ongelijk zal krijgen, want ik heb die ontwikkelingen die hij als ons aller voorland ziet van dichtbij meegemaakt en ze zijn verre van plezierig. Ze gingen vooral heel snel: toen ik student was zaten de Nederlandse universiteiten net in de beruchte operaties Taakverdeling en Concentratie en Selectieve Krimp en Groei. In die operaties werd in zo ongeveer alle wetenschapsgebieden van Nederland het mes gezet, behalve in de theologie. Niet alleen stonden alle universiteiten pal voor hun theologische faculteiten, ook in de Tweede Kamer was geen enkel animo te vinden in te grijpen in deze tak van wetenschap, ook al vertoonde die (dat werd door niemand met verstand van zaken ontkend) ernstige problemen.

Nu, dertig jaar later, is het landschap langs twee lijnen volledig veranderd. Aan de ene kant is de theologie zo goed als weggevaagd van de openbare universiteiten en bezig met een hergroepering ofwel aan de brede bijzondere universiteiten of in eigen kerkelijke kring. Met “theologie” bedoel ik hier de confessionele theologie, dat wil zeggen de academische discipline die zich in de keuze van haar onderwerp (“godsdienst” in het algemeen, maar de eigen godsdienst in het bijzonder) laat leiden door vooronderstelde, door de eigen traditie bepaalde, keuzes.

Buitenstaander

Daarmee genereert deze discipline kennis die vooral spreekt tot diegenen die dezelfde vooronderstellingen hebben dan wel dezelfde keuzes zouden maken. Voor diegenen die niet tot die kring behoren is deze kennis niet altijd toegankelijk en wordt zij niet meteen herkend als wetenschappelijk of maatschappelijk relevant. Haar terugtreding in eigen kring gaat bovendien gepaard met een intern proces van de-intellectualisering dat alle christelijke kerken in Nederland treft, zodat de kerkelijke theologie zowel van buitenaf als van binnenuit het risico loopt irrelevant gevonden te worden.

De tweede lijn van verandering betreft de losmaking uit de theologie van de wetenschappelijke studie van religie, de religiewetenschap, die een principieel buitenstaanderperspectief hanteert en “religie” als menselijk verschijnsel wil verklaren. Dit is feitelijk zoals de “theologie” aan de openbare universiteiten op alle niveaus functioneerde, met uitzondering van de keuze van haar centrale gebieden: de Bijbel en het Christendom, die een plaats innamen die niet academisch te motiveren was.

Weerzin

De ontwikkeling van de religiewetenschap valt ook samen met een maatschappelijk belangwekkend proces: veel Nederlanders hebben het talent om religie te begrijpen en de wil om religie om zich heen te dulden in de laatste vijftig jaar verloren. Ze denken dat ze daarmee vooruit lopen op de rest van de wereld en dat is een fatale en op termijn kostbare inschattingsfout. Het resultaat is om ons heen zichtbaar: verwarring, paniek, weerzin en overduidelijk ook een eindeloze fascinatie kenmerken de moderne Nederlandse omgang met religie als verschijnsel.

Er is behoefte, daarom, aan begrip en dat begrip komt niet vanuit de religies zelf – die hebben hun eigen agenda – maar kan alleen komen vanuit een multidisciplinair strikt wetenschappelijk programma dat “religie” als verschijnsel tot zijn onderwerp rekent. In die zin zie ik een goede toekomst voor deze tak van wetenschap.

Als ik nu terugkeer naar mijn Israëlische collega zou ik hem zeggen dat de ervaring van dat kijken naar de theologie leert dat de grootste, existentiële, uitdagingen voor de geesteswetenschappen van binnenuit zullen komen.

 

Dit artikel verscheen eerder onder de titel “Toekomst en het belang van religiewetenschap” op het blog van de Groene Amsterdammer (30 oktober 2013)

Plaats een reactie

Name (required)

E-mail (required)

Een avatar? Ga naar www.gravatar.com

Onthoud mij
Hou me op de hoogte van reacties