Leiden Religie Blog

Nederlanders en de heilige strijd

Nederlanders en de heilige strijd

Een vergelijking van de Nederlandse jihadisten met de communisten die naar Spanje gingen in 1936 en met de katholieken die in 1860 naar Rome trokken, leidt tot interessante conclusies.

Al zo’n 180 nederlandse Jihadisten zijn afgereisd naar Syrië, om zich aan te sluiten bij IS. Zijn hun beweegredenen  typisch ‘islamitisch’ of ‘allochtoon’, of kunnen we hen beschouwen als Nederlanders in bijzondere omstandigheden? Het is niet voor het eerst dat jonge Nederlanders, enigszins bevlogen en naïef, worden gegrepen door de sterke drang om deel te nemen aan een ‘heilige strijd’

De situatie is te vergelijken met de 3181 katholieke zoeaven die naar Rome trokken in 1860-70 om de pauselijke staat te verdedigen tegen het Italiaanse leger, en de 628 communisten die de Internationale Brigade in Spanje versterkten in 1936-39 tegen ‘het fascisme’. De bevindingen van deze vergelijkende studie zijn onlangs gepubliceerd in Nederlanders in de Heilige Oorlog.

On-Nederlands

Kenmerkend voor deze jongeren was dat zij zich sterk identificeerden met een ideologie (communisme) of religie (katholicisme, islam) die op dat moment  in Nederland niet gangbaar was.

Bovendien manifesteerden deze groepen zich nadrukkelijk ook in de publieke en zelfs politieke ruimte: de katholieken en moslims wilden hun religie kunnen uitdragen middels kleding, processies of gebouwen, en de communisten wilden hun sociale opvattingen verwezenlijken. Zij eisten het recht op deelname aan zowel het politieke als culturele bestel in Nederland. Men zou kunnen spreken van een emancipatoire strijd. Dat stuitte op aanzienlijke weerstand.

Wel was er in het geval van de katholieken en de moslims, meer dan bij de communisten, sprake van een afkeer van een cultuur en religie die men on-Nederlands of zelfs ongewenst vond. Vaak werd die zelfs beschouwd als gericht tégen Nederland.

Het laatste duwtje

In alle drie gevallen waren het bijkomende gebeurtenissen die het extra zetje gaven voor de uitreis van de strijders. Het kantelmoment in het geval van de katholieken was het herstel van het bisschoppelijk bestuur in 1853, dat leidde tot een ware opstand van conservatief-protestantse zijde en een ‘apert antipapisme’ dat in katholieke kringen ‘angst en woede’ wekte.

In het geval van de communisten, die al bestonden in Nederland sinds 1880, groeide het wantrouwen na de Russische Revolutie van 1917, met name toen de Communistische Partij Holland zich een jaar later nadrukkelijk committeerde aan de Sovjet-Unie.

Het wantrouwen naar moslims en islam escaleerde na de terroristische aanslagen van 11 september 2001, zeker toen die werden gevolgd door diverse aanslagen door Europese moslims op burgerdoelen in diverse Europese landen, waaronder de moord op Theo van Gogh in 2004.

Zingeving

Het belangrijkste dat de Nederlandse jonge katholieken, communisten en moslims aantrok was dat ergens in de wereld een fysieke strijd plaats vond waarin hun idealen op het spel stonden. Deze idealen hadden te maken met een orde van politiek-maatschappelijke, maar vooral ook van morele en metafysische aard. De bedreiging van deze orde werd dusdanig sterk ervaren dat men bereid was daarvoor te strijden.

Een andere factor was zingeving. Er speelde een onmiskenbare zucht naar avontuur, maar ook de behoefte om zin te geven aan een bestaan dat werd ervaren als zin- en doelloos.

Tot slot werden allen getrokken door het idee van een eindstrijd. In het geval van de communisten was dit niet zozeer ideologisch, maar vooral het gevoel dat het nu-of-nooit was om het fascisme tegen te houden. Binnen de katholieke en islamitische geloofsleer is wel sprake van een apocalyptische eindstrijd en het martelaarschap. Overigens lijkt dat een sterkere rol te spelen bij de jihadisten dan bij de zoeaven.

Nederlanderschap

In alle drie de gevallen heerste aan het thuisfront onbegrip over de Nederlanders die bereid waren te strijden voor idealen die on- of anti-Nederlands werden gevonden. En in alle drie de gevallen worstelde de Nederlandse overheid met de vraag wat adequaat optreden inhield. Moesten de strijders worden weerhouden van uitreizen, of aangepakt worden op het moment van terugreis? Moesten zij uit Nederland verbannen worden, of juist opgevangen en gere-integreerd worden?

Los van de juridische complexiteit van dit vraagstuk werd de duidelijke boodschap verkondigd dat voor degenen die zich schuldig maakten aan dit soort ‘on-Nederlands’ gedrag ook geen plaats meer was in Nederland. Ze waren niet meer van ‘ons’, en daarmee werd het probleem eigenlijk - vaak letterlijk - buiten Nederland geplaatst.

Nederlandse moslims

Wel zijn de reacties op de Nederlandse moslims die naar Syrië en het IS-kalifaat afreizen vele malen heftiger en ingrijpender dan het geval was met de katholieken en de communisten. Een verklaring daarvoor kan zijn dat het publiek in de eenentwintigste eeuw beschikking heeft over real live beeldmateriaal van wat zich ter plaatse afspeelt, en zo getuige is van de wreedheden waar ook Nederlanders aan zouden deelnemen.

Een andere verklaring is dat jihadisten na hun terugkeer een groter gevaar zouden vormen voor de Nederlandse staatsveiligheid, dan het geval was met de zoeaven en communisten.

Niettemin lijken de overeenkomsten tussen de zoeaven, communisten en jihadisten te overheersen. Dat leidt tot de conclusie dat de jihadisten niet uniek zijn, maar een verschijnsel dat zich eerder onder Nederlanders heeft voorgedaan.

Zie ook: Nederlanders in de Heilige Oorlog. Zoeaven, brigadisten en jihadisten, Maurits Berger (red.), Den Haag: Boom Uitgeverij, 2015 . Verschijningsdatum 3 juni.

5 Comments

Lady Samsung
Geplaatst 13 juni 2015, 15:05 door Lady Samsung

Als exponent van de Joods-Christelijke cultuur heb ik jarenlang prima met Islamitische relaties kunnen omgaan. Maar opeens, niet direct na 9/11, maar ongeveer sinds vier tot vijf jaar geleden werd alles anders. Plotselinge verharding richting Joden stond niet op zichzelf, het ging gepaard met steeds openlijker geuite haatgevoelens. Deze bleken te worden gevoed door planmatige brainwashing door gastpredikers in moskeeën. Door hen zal ongetwijfeld ook de huidige rekrutering van westerse jihadstrijders worden gepraktiseerd.

De Vries
Geplaatst 30 juli 2015, 08:56 door De Vries

Van vele zogenaamde jihadisten is het helemaal geen vrije keus om te gaan strijden. Ze zijn van jongs af aan gemanipuleerd geworden. Kijk naar de gerechtelijke uitspraak gisteren in Brussel en in het boek van Dimitri Bontinck wordt beschreven. Eveneens is er een financiële prikkel. De ronselaars hebben grote auto’s en pakken met geld. Dat is stoer in de ogen van jong volwassenen.
Ik vraag me trouwens een beetje af hoe iemand mensen die oude mannen met botte messen onthoofden kan vergelijken met mensen die een gelijke strijd leverden. Wat mij betreft gaat de vergelijking volslagen scheef. Daarnaast waarom niet de SS ter sprake brengen? Die vergelijking gaat beter op, want zij kregen ook betaald en werd een paradijs beloofd.

Lady Samsung
Geplaatst 14 september 2015, 18:28 door Lady Samsung

De vergelijking tussen bepaalde componenten van de huidige IS en de toenmalige SS gaat zeker op. Via Arabische sites weet ik dat ook de top van IS haar eigen grondtroepen voor zich uit richting front laat jagen. Wijfelaars, achterblijvers, laat staan deserteurs worden neergeschoten of gevangengenomen en onthoofd. Met mooie beloften geronselde IS frontsoldaten worden derhalve vooral door angst gedreven.

Bontinck-observator
Geplaatst 15 september 2015, 09:10 door Bontinck-observator

Genoemd boek van Dimitri Bontinck, ‘Syriëstrijder tegen wil en dank’, schenkt een goed beeld van ronselpraktijken en ‘militair’ misbruik van de zogenaamde vrijwilligers. Hoewel het boek wat houterig en lomp geschreven is en jammer genoeg uiteindelijk een ietwat ander soort religie als zwaartepunt kent, namelijk Dimitri Bontinck-verheerlijking, is dit toch een van de weinige inside-voorbeelden vanuit westerse optiek. Ik vond het onthullend en soms verbijsterend, Bontinck heeft in dit geval recht van spreken, en het sluit goed aan op dit topic. Men zou het best eens kunnen lezen.

Lady Samsung
Geplaatst 1 november 2015, 14:41 door Lady Samsung

Voor degenen onder ons die het Arabisch niet (voldoende) machtig zijn: de engelstalige, niet opvallend propagandistische Russische nieuwssite Sputnik maakt met regelmaat melding van de gruweldaden die IS ook haar eigen afvalligen aandoet.

Plaats een reactie

Name (required)

E-mail (required)

Een avatar? Ga naar www.gravatar.com

Onthoud mij
Hou me op de hoogte van reacties